Elias Khoury: De Palestijnen beseften het niet | alexandrina

Elias Khoury: De Palestijnen beseften het niet | alexandrina.

 

elias khoury

De Libanese schrijver Elias Khoury werd geboren in 1948, het jaar van de Palestijnse catastrofe of Nakba. Zijn hele leven heeft hij zich beziggehouden met de Toestand van de Palestijnen. Vanuit zijn geboortestad Beiroet, vanuit Jordanië en zelfs vanuit de Verenigde Staten, waar hij een semester per jaar Arabische literatuur doceert aan de universiteit van New York.

Beiroet, ooit het Parijs van het Midden-Oosten, werd in 1982 grotendeels vernietigd door het Israëlische leger. Toch moet er nog iets zijn blijven hangen van de uitdagende pluriformiteit, de intellectuele spanning van weleer. Ook voor de beroemde journalist Robert Fisk blijft Beiroet de standplaats. Beiroet is “de spiegel van de regio” zegt Khoury. En dat is momenteel geen positief oordeel:

Vandaag de dag is het leven in Beiroet alsof je op de rand van een vulkaan staat. Je voelt dat de vulkaan op elk moment kan uitbarsten, en we zitten aan de ene kant in het centrum van de Syrische tragedie en aan de andere kant in het centrum van de Palestijnse tragedie.

Maya Sela, die een interview met de schrijver had, merkt sarcastisch op dat Khoury goed op de hoogte is van de Israëlische literatuur en politiek, terwijl de meeste Israëliërs Beiroet alleen gezien hebben door het vizier van hun geweer. Het is een thema dat vaak terugkomt. Sela zegt ook dat in Israël bijna niemand op de hoogte is van de grote Arabische literatuur. Khoury ziet dat terug in de eendimensionale manier waarop Palestijnen in de boeken van moderne schrijvers als Amos Oz, David Grossman of A.B. Yehoshua worden opgevoerd. Dat in tegenstelling tot de menselijke manier waarop joden voorkomen in de Arabische literatuur.

De waarheid is dat er geen Palestijn te vinden is. Het is een grote vraag waarom er geen Palestijnen zijn in de Israëlische literatuur, en als ze er al zijn zijn ze marginaal, een schaduw. Terwijl je in de literatuur van de slachtoffers alleen Kanafani* hoeft te lezen en hoe die schrijft over Miriam, om te begrijpen dat je menselijker wordt wanneer je verslagen bent.

Aanleiding voor het interview was het verschijnen van de Hebreeuwse vertaling van de vroege roman ‘Witte gezichten’. De vertaler, Yehouda Shenhav-Shaharabani, geeft ook aan waarom er zo’n verschil in benadering is tussen de twee volken. Slechts 2% van de Israëlische joden spreekt vloeiend Arabisch, van de Israëlische Palestijnen spreekt 92% vloeiend Hebreeuws. “Dat toont de koloniale verhoudingen, zelfs tussen talen”, zegt Shenhav-Shaharabani.

De Palestijnen kunnen door wat ze zelf hebben meegemaakt heel goed begrijpen hoe de joden in Israël zich voelen, en interesseren zich ook voor de Hebreeuwse cultuur, maar omgekeerd is dat niet het geval. Khoury ziet de oppermachtige joodse staat als een belangrijke factor in de ontmenselijking van de Palestijnen. Israël is nooit verslagen, heeft nooit onder een bezetting geleefd, maar creëerde al in 1948 z’n eigen “joden” in de vorm van de niet-joodse bevolking van Palestina. Het was de Israëlische schrijver S. Yizhar die dat in 1949 als een van de eersten verwoordde in zijn novelle Khirbet Khizeh. In tegenstelling tot wat er in de Tweede Wereldoorlog is gebeurd met de Europese joden, is de Nakba niet iets uit het verleden, die catastrofe gaat nog elke dag door. En juist dat maakt de Palestijnen meer empathisch dan de joden die hun aanwezigheid trachten te rechtvaardigen met een ramp die zelf niet hebben meegemaakt of een geschiedenis waar ze nooit deel van uit hebben gemaakt.

Khoury’s meesterwerk is Poort van de zon, een epos dat de periode van 1948 – de Nakba – tot 1995 – vijf jaar na het einde van de Libanese burgeroorlog – bestrijkt. Het begint met ongeloof, niemand van 750.000 vluchtelingen dacht toen dat het permanent zou zijn. Niemand ging ervan uit dat de misdaden ongestraft zouden blijven. De gebeurtenissen van 1948 waren

een schande, een complete nederlaag; het is een ramp, een waarlijk persoonlijke ramp. Er gaan hier verhalen rond over de vrouw die haar kind in de steek liet, over een vrouw die haar kind doodde. Het is dus niet makkelijk om er over te praten. De Palestijnen beseften het niet, en als ze het wel beseften geloofden ze niet dat dit kon gebeuren, want dit is waarlijk ongelooflijk.

Elias Khoury is vaak genoemd als mogelijke Nobelprijswinnaar. Hem zegt dat niets. Het houdt hem in ieder geval niet bezig wanneer hij schrijft. Voor de Palestijnse en Libanese literatuur zou het echter wel goed zijn. Grote romans zijn in staat een verhaal te vertellen dat een diepere indruk maakt dan geschiedenisboeken. Ongetwijfeld een van de redenen voor Israël om dichters, schrijvers en intellectuelen op de korrel te nemen. Hopelijk kan deze Hebreeuwse vertaling iets bijdragen om de afwezigheid van de Palestijnen in de Israëlische psyche te verminderen. Alleen al de verwijzing “Israëlische Arabieren” is een miskenning van hun bestaan. “Eerst werd hun land gestolen en alsof dat nog niet genoeg was pakten de Israëliërs ook hun naam af“, aldus Khoury.

Engelbert Luitsz

* Ghassan Kanafani was een beroemde Palestijnse schrijver die in 1972 door de Israëlische geheime dienst de Mossad werd vermoord.

Maya Sela, A boycott on institutions is a good thing for Israelis

Guy Mannes-Abbott, Elias Khoury: Myth and memory in the Middle East

London Review of Books, Jeremy Harding goes to Beirut to meet the novelist Elias Khoury

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s